Rủi ro gian lận

Rủi ro gian lận (Fraud Risk) là gì?

Rủi ro gian lận là nguy cơ tổ chức tín dụng bị tổn thất tài chính, uy tín hoặc pháp lý do các hành vi gian lận cố ý được thực hiện bởi cá nhân/tổ chức bên trong (nhân viên, quản lý) hoặc bên ngoài (khách hàng, đối tượng tội phạm). Đây là một loại rủi ro hoạt động được quy định tại Thông tư 13/2018/TT-NHNN và là thành phần bắt buộc trong khung quản trị rủi ro theo Basel II.

Đặc điểm

• Nguồn gốc: Gian lận nội bộ (nhân viên lợi dụng chức vụ, lộ thông tin khách hàng) và gian lận bên ngoài (lừa đảo qua mạng, giả mạo giấy tờ, skimming thẻ, phishing).
• Tính chất: Khó phát hiện do hành vi được che giấu có chủ đích; có thể gây thiệt hại lớn và lan rộng nhanh chóng qua kênh số.
• Hậu quả đa chiều: Tổn thất tài chính trực tiếp, mất uy tín thương hiệu, bị xử phạt vi phạm hành chính, trách nhiệm hình sự theo Bộ luật Hình sự 2015.
• Quản lý: Phải đánh giá, xếp hạng và có biện pháp kiểm soát theo quy trình quản trị rủi ro của NHNN.

Ví dụ

Tháng 3/2024, một chi nhánh ngân hàng tại TP.HCM phát hiện nhân viên tín dụng lợi dụng hồ sơ thế chấp giả để phê duyệt khoản vay 3 tỷ đồng cho người quen. Vụ việc được xử lý theo Điều 206 Bộ luật Hình sự 2015 về tội vi phạm quy định cho vay. Tổn thất ước tính 2,8 tỷ đồng khi khách hàng vỡ nợ. Bài học rút ra: cần tách biệt chức năng phê duyệt và giám sát, đồng thời áp dụng nguyên tắc bốn mắt (four-eyes principle) theo khoản 2 Điều 10 Thông tư 13/2018/TT-NHNN.