Kinh tế kế hoạch

Kinh tế kế hoạch là gì?

Kinh tế kế hoạch (Planned Economy) là hệ thống kinh tế trong đó Nhà nước tập trung quản lý, kiểm soát phần lớn quá trình sản xuất, phân phối hàng hóa và dịch vụ thông qua các chỉ tiêu kế hoạch từ trên xuống. Mọi quyết định về sản xuất cái gì, sản xuất bao nhiêu, phân phối cho ai đều do cơ quan nhà nước trung ương hoặc địa phương ấn định, thay vì dựa trên quan hệ cung - cầu trên thị trường.

Đặc điểm

• Tư liệu sản xuất chủ yếu thuộc sở hữu nhà nước và tập thể; kinh tế tư nhân bị hạn chế.
• Giá cả hàng hóa, dịch vụ trọng yếu do nhà nước ấn định, không phản ánh đúng cung cầu.
• Kế hoạch hóa tập trung: chỉ tiêu sản lượng, ngân sách, phân bổ nguyên vật liệu do cơ quan hành chính ban hành.
• Phân phối theo chế độ bao cấp (tem phiếu, hạn ngạch), ít gắn với năng suất lao động cá nhân.

Ví dụ

Tại Việt Nam, mô hình kinh tế kế hoạch tập trung được áp dụng từ sau Cách mạng Tháng Tám 1945 đến trước Đổi mới 1986. Hệ thống "bao cấp" phân phối tem phiếu gạo, vải, xăng, đường... là ví dụ điển hình. Tại Đại hội VI (1986), Đảng Cộng sản Việt Nam đã nhận định mô hình này bộc lộ nhiều hạn chế và quyết định chuyển đổi sang kinh tế thị trường - định hướng được ghi nhận tại Điều 51 Hiến pháp 2013 và Nghị quyết 10-NQ/TW về đổi mới quản lý kinh tế nông nghiệp.