Rủi ro kiểm soát

Rủi ro kiểm soát là gì?

Rủi ro kiểm soát (Control Risk) là nguy cơ hệ thống kiểm soát nội bộ (KSNB) của đơn vị không phát hiện, ngăn chặn hoặc sửa chữa kịp thời các sai sót trọng yếu trên báo cáo tài chính. Thuật ngữ được định nghĩa tại Chuẩn mực Kiểm toán Việt Nam (VTAS) số 315 - "Đánh giá rủi ro và xác định thủ tục kiểm toán phù hợp", và được hướng dẫn chi tiết tại VTAS 315-1 về đánh giá hệ thống KSNB.

Đặc điểm chính

• Phụ thuộc vào thiết kế và vận hành thực tế của hệ thống KSNB trong toàn đơn vị.
• Được đánh giá ở hai cấp: toàn bộ báo cáo tài chính và theo từng cơ sở (account-level) để định hướng thủ tục kiểm toán.
• Chịu ảnh hưởng mạnh bởi yếu tố vượt quyền kiểm soát (management override) của Ban điều hành.
• Đơn vị phải thiết lập KSNB theo Thông tư 73/2019/TT-BTC và Luật Kiểm toán độc lập 2011.
• Mức rủi ro càng cao, kiểm toán viên càng phải mở rộng thủ tục kiểm toán cơ bản theo VTAS 330.

Ví dụ minh họa

Tại một ngân hàng thương mại, quy trình phê duyệt tín dụng yêu cầu 3 cấp: Chi nhánh → Hội sở → HĐQT. Tuy nhiên, Trưởng phòng tín dụng vừa đề xuất vừa phê duyệt khoản vay 50 tỷ đồng cho công ty liên quan. Hệ thống KSNB không phát hiện vi phạm nguyên tắc "bốn mắt" - biểu hiện của rủi ro kiểm soát mức cao, vi phạm Luật Các tổ chức tín dụng 2024 (Điều 126) và Thông tư 41/2016/TT-NHNN. Đơn vị cần tách chức năng, thiết lập cơ chế phê duyệt độc lập để hạn chế rủi ro.