Kiểm toán forensic

Kiểm toán Forensic (Forensic Audit) là gì?

Kiểm toán forensic (kiểm toán điều tra) là hình thức kiểm toán đặc biệt được thực hiện nhằm phát hiện, điều tra các hành vi gian lận, lạm dụng, biển thủ tài sản, thao túng số liệu tài chính và các vi phạm pháp luật khác. Theo Luật Kiểm toán độc lập 2011 và Bộ Luật Hình sự 2015 (sửa đổi 2017), đây là công cụ quan trọng trong phòng chống tham nhũng và bảo vệ quyền sở hữu tài sản của tổ chức, cá nhân.

Đặc điểm chính

• Mục đích điều tra: Tìm kiếm bằng chứng phục vụ tố tụng hình sự hoặc dân sự, khác với kiểm toán thông thường chỉ nhằm đưa ý kiến về báo cáo tài chính.
• Phạm vi rộng: Xem xét giao dịch, hợp đồng, email, hệ thống IT, dòng tiền qua nhiều tài khoản ngân hàng.
• Kỹ thuật chuyên sâu: Sử dụng phần mềm phân tích dữ liệu (ACL, IDEA), kỹ thuật truy vết dòng tiền (money flow tracing), phỏng vấn nhân chứng.
• Báo cáo có giá trị pháp lý: Kết quả kiểm toán forensic có thể sử dụng làm chứng cứ tại Tòa án Việt Nam theo Bộ Luật Tố tụng Hình sự 2015.
• Yêu cầu bảo mật cao: Kiểm toán viên phải tuân thủ nguyên tắc độc lập, khách quan, bảo mật thông tin.

Ví dụ minh họa

Năm 2022, một công ty xây dựng tại TP.HCM bị phát hiện tham ô hơn 50 tỷ đồng qua hình thức lập khống hợp đồng tư vấn. Đoàn kiểm toán forensic đã truy vết dòng tiền qua 12 ngân hàng, phát hiện kế toán trưởng chuyển tiền vào tài khoản cá nhân và công ty vỏ bọc. Báo cáo forensic đã giúp cơ quan điều tra khởi tố vụ án theo Điều 353 Bộ Luật Hình sự 2015 (Tội tham ô tài sản).