Nghiệp vụ phái sinh

Nghiệp vụ phái sinh là gì?

Nghiệp vụ phái sinh (Derivative Operations) là hoạt động kinh doanh các công cụ tài chính phái sinh tại các tổ chức tín dụng (TCTD), trong đó giá trị giao dịch được xác định dựa trên một tài sản cơ sở (lãi suất, tỷ giá, chứng khoán, hàng hóa…). Theo Thông tư 41/2016/TT-NHNN ngày 30/12/2016 của Ngân hàng Nhà nước quy định về hoạt động kinh doanh, cung ứng sản phẩm phái sinh lãi suất của TCTD, chi nhánh ngân hàng nước ngoài, đây là nghiệp vụ quan trọng trong quản trị rủi ro.

Đặc điểm

• Bao gồm 4 loại: Hợp đồng kỳ hạn (Forward), Tương lai (Futures), Quyền chọn (Options), Hoán đổi (Swaps).
• Chỉ TCTD được phép kinh doanh sau khi được NHNN chấp thuận bằng văn bản (Điều 4, Thông tư 41/2016/TT-NHNN).
• Giúp phòng ngừa rủi ro lãi suất, tỷ giá, giá cả hàng hóa và thanh khoản.
• Được ghi nhận ngoài bảng cân đối kế toán theo VAS 30 – Công cụ tài chính.

Ví dụ

Ngân hàng TMCP A ký hợp đồng hoán đổi lãi suất (IRS) với Công ty B đang có khoản vay 500 tỷ VND lãi suất thả nổi. Hai bên thỏa thuận hoán đổi từ lãi suất thả nổi 6 tháng (VNIBOR + 2%/năm) sang lãi suất cố định 9,5%/năm trong 3 năm nhằm phòng ngừa rủi ro lãi suất tăng. Giao dịch thực hiện theo Thông tư 41/2016/TT-NHNN, hạch toán theo VAS 30 và Luật Các TCTD 2024.