Derivative

Derivative là gì?

Derivative (Phái sinh) là công cụ tài chính mà giá trị được phái sinh (derived from) từ giá của một hoặc nhiều tài sản cơ sở như cổ phiếu, trái phiếu, lãi suất, tỷ giá, hàng hóa hoặc chỉ số. Tại Việt Nam, giao dịch phái sinh được quy định tại Luật Chứng khoán 2019 (có hiệu lực 1/1/2021), Nghị định 60/2015/NĐ-CP và Nghị định 158/2020/NĐ-CP.

Đặc điểm

• Forward (Hợp đồng kỳ hạn): Thỏa thuận mua/bán tài sản trong tương lai với giá xác định trước, giao dịch OTC, không tiêu chuẩn hóa.
• Futures (Hợp đồng tương lai): Niêm yết trên sàn giao dịch, có đòn bẩy và thanh toán bù trừ hàng ngày (mark-to-market).
• Option (Quyền chọn): Quyền (không phải nghĩa vụ) mua (Call) hoặc bán (Put) tài sản ở giá strike price đã định.
• Swap (Hoán đổi): Trao đổi dòng tiền giữa hai bên; phổ biến gồm hoán đổi lãi suất (IRS) và hoán đổi ngoại tệ (CCS).

Ví dụ

Công ty X nhập khẩu linh kiện từ Mỹ, dự kiến thanh toán 1 triệu USD sau 6 tháng. Để phòng ngừa rủi ro tỷ giá USD/VND tăng, công ty ký hợp đồng forward với ngân hàng ở tỷ giá 25.000 VND/USD. Sau 6 tháng, dù tỷ giá thị trường tăng lên 26.500 VND/USD, công ty vẫn mua USD với giá 25.000, tránh thiệt hại 1,5 tỷ VND. Tại Việt Nam, hợp đồng tương lai (futures) được giao dịch trên Sở GDCK Hà Nội (HNX) từ ngày 10/8/2017 theo Quyết định 1026/QĐ-BTC.