Tái cơ cấu hệ thống ngân hàng

Tái cơ cấu hệ thống ngân hàng là gì?

Theo Đề án "Cơ cấu lại hệ thống các TCTD giai đoạn 2012–2015" ban hành kèm Quyết định 254/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, tái cơ cấu được xác định theo ba trụ cột chính: (1) Nâng cao năng lực tài chính TCTD; (2) Xử lý nợ xấu; (3) Cơ cấu lại các ngân hàng yếu kém. Giai đoạn 2 (2016–2020) tiếp tục theo Quyết định 1058/QĐ-TTg, bổ sung trọng tâm về ứng dụng công nghệ và quản trị rủi ro.

Các mục tiêu cụ thể đến 2020

• Đưa tỷ lệ nợ xấu của toàn hệ thống xuống dưới 3% (đạt 1,91% cuối 2020 theo NHNN);
• Vốn tự có/Tổng tài sản có rủi ro (CAR) toàn hệ thống đạt tối thiểu 11–12%;
• Giảm số lượng ngân hàng nhỏ, sáp nhập/hợp nhất các ngân hàng có quy mô dưới 5.000 tỷ vốn điều lệ;
• Hoàn thành xử lý 3 ngân hàng 0 đồng (VNCB, OceanBank, CB) và DongA Bank đặc biệt.

Công cụ xử lý ngân hàng yếu kém

1. Mua bán bắt buộc (Mandatory Acquisition): NHNN chỉ định ngân hàng khỏe mạnh tiếp nhận — cơ chế đã áp dụng với GPBank được Vietcombank mua bắt buộc (2015);
2. Hợp nhất tự nguyện: Khuyến khích ngân hàng nhỏ tự tìm đối tác sáp nhập;
3. Đặt vào kiểm soát đặc biệt (Special Control): Theo Điều 147 Luật các TCTD — áp dụng với OceanBank (2014), CB (2015), DongA Bank (2015);
4. Thanh lý tài sản bảo đảm qua VAMC: Công ty Quản lý tài sản của các TCTD Việt Nam thành lập năm 2013, mua nợ xấu bằng trái phiếu đặc biệt kỳ hạn 5–10 năm với lãi suất 0%.

Khung pháp lý trọng yếu

• Nghị quyết 42/2017/QH14: Cho phép xử lý tài sản bảo đảm theo thủ tục rút gọn, không phải qua thi hành án — đã giải phóng hơn 500.000 tỷ đồng tài sản bảo đảm từ 2017–2020;
• Thông tư 40/2011 và 02/2013/NHNN: Tiêu chí phân loại nợ và trích lập dự phòng rủi ro (cụ thể: nhóm 1 không quá 0,75%, nhóm 5 trích 100% dự phòng);
• Thông tư 41/2016/TT-NHNN: Quy định tỷ lệ an toàn vốn tối thiểu (Basel II chuẩn Việt Nam).

Kết quả đạt được

Giai đoạn 2012–2020, hệ thống giảm từ 42 NHTM xuống còn 31 qua sáp nhập. Tổng vốn điều lệ toàn hệ thống tăng từ 412.000 tỷ (2011) lên trên 1.180.000 tỷ đồng (2020). Quy mô tổng tài sản hệ thống đạt gần 11,7 triệu tỷ đồng, gấp 2,3 lần GDP. Tỷ lệ an toàn vốn (CAR) toàn hệ thống được cải thiện lên mức trung bình 11,2%.

Bài học rút ra

Tái cơ cấu thành công nhờ ba yếu tố: (i) Cam kết chính trị ở mức cao nhất — Thủ tướng là Trưởng Ban Chỉ đạo; (ii) Ngân sách hỗ trợ thông qua phát hành trái phiếu Chính phủ (khoảng 30.000 tỷ đồng); (iii) Khung pháp lý hoàn thiện đặc biệt là Nghị quyết 42 — đây được đánh giá là "đột phá thể chế" của giai đoạn 2017–2020, giúp giải quyết triệt để tình trạng nợ xấu tồn đọng kéo dài hơn 5 năm.