Tài chính hành vi

Tài chính hành vi (Behavioral Finance) là gì?

Tài chính hành vi là lĩnh vực nghiên cứu cách các yếu tố tâm lý, nhận thức và cảm xúc con người ảnh hưởng đến quyết định tài chính cá nhân, tổ chức và sự vận hành của thị trường tài chính. Lĩnh vực này thách thức giả định "con người hợp lý" (homo economicus) trong lý thuyết tài chính cổ điển, được đặt nền móng bởi Daniel Kahneman, Amos Tversky với Lý thuyết triển vọng (Prospect Theory, 1979) và Richard Thaler (giải Nobel Kinh tế 2017).

Đặc điểm

• Nghiên cứu các thiên kiến nhận thức (cognitive biases): quá tự tin (overconfidence), neo cảm xúc (anchoring), hiệu ứng khung (framing effect)
• Phân tích tâm lý đám đông: hành vi bầy đàn (herding), hoảng loạn, bong bóng giá tài sản
• Giải thích các bất thường thị trường mà tài chính truyền thống không lý giải được
• Ứng dụng rộng rãi trong quản lý danh mục đầu tư, tư vấn tài chính cá nhân và hoạch định nghỉ hưu

Ví dụ

Tại Việt Nam giai đoạn 2020-2021, nhà đầu tư F0 đổ xô mua cổ phiếu, chứng chỉ quỹ dù chưa hiểu rõ sản phẩm là biểu hiện của hiệu ứng đám đông và sự quá tự tin. Ngược lại, tình trạng bán tháo hoảng loạn khi thị trường giảm phản ánh tâm lý sợ mất mát (loss aversion) - nhà đầu tư chịu đau đớn gấp khoảng 2,5 lần niềm vui khi có lợi nhuận tương đương (theo nghiên cứu của Kahneman & Tversky, 1979).