Nhà mua khoản phải thu (Forfaiter)

Nhà mua khoản phải thu (Forfaiter) là gì?

Forfaiter là chủ thể chuyên nghiệp trong thị trường tài chính quốc tế, thực hiện việc mua lại các khoản phải thu xuất khẩu trung và dài hạn (thường từ 6 tháng đến 7 năm) dưới hình thức kỳ phiếu, hối phiếu hoặc thư tín dụng trả chậm có bảo lãnh ngân hàng. Forfaiter mua các chứng từ này với mức chiết khấu sâu và không có quyền truy đòi nhà xuất khẩu khi đến hạn thanh toán.

Các loại Forfaiter

• Ngân hàng thương mại quốc tế: HSBC, Standard Chartered, Deutsche Bank, BNP Paribas, Citibank có bộ phận forfaiting chuyên biệt phục vụ khách hàng doanh nghiệp lớn.
• Công ty tài chính chuyên ngành: IFC Forfaiting (Hà Lan), Landesbank BWK Forfaitierung (Đức), BFC (Thuỵ Sĩ), Landes Export (Đức) chỉ tập trung vào hoạt động mua bán khoản phải thu.
• Quỹ đầu tư và nhà đầu tư tổ chức: Mua các khoản phải thu để đa dạng hóa danh mục đầu tư với lợi suất hấp dẫn hơn trái phiếu cùng hạng.
• TCTD Việt Nam: Một số ngân hàng như Vietcombank, BIDV, VietinBank đã tham gia thị trường forfaiting quốc tế từ những năm 2000.

Vai trò của Forfaiter

• Cung cấp thanh khoản: Giúp nhà xuất khẩu nhận tiền ngay, cải thiện dòng tiền.
• Chuyển rủi ro: Gánh chịu rủi ro tín dụng, rủi ro quốc gia, rủi ro tỷ giá và rủi ro lãi suất.
• Bảo lãnh phụ (avalization): Nhiều Forfaiter còn ký bảo lãnh phụ trên hối phiếu/kỳ phiếu để tăng tính thanh khoản cho chứng từ.
• Tư vấn cấu trúc giao dịch: Hỗ trợ nhà xuất khẩu thiết kế phương thức thanh toán phù hợp với từng thị trường.

Mô hình hoạt động

Forfaiter mua chứng từ trực tiếp từ nhà xuất khẩu (Primary Forfaiting) hoặc mua lại từ một Forfaiter khác trên thị trường thứ cấp (Secondary Forfaiting) để quản lý rủi ro tập trung hoặc đáp ứng nhu cầu thanh khoản. Thị trường thứ cấp forfaiting toàn cầu ước đạt 30 - 50 tỷ USD/năm, tập trung chủ yếu tại London, Frankfurt và Zurich.

Các tiêu chí đánh giá giao dịch

• Hạng tín nhiệm ngân hàng bảo lãnh: Phải đạt A- trở lên theo S&P hoặc tương đương.
• Quốc gia của người nợ: Xếp hạng rủi ro quốc gia theo OECD, BERI, EIU.
• Bảo hiểm tín dụng xuất khẩu (ECI): Ưu tiên các giao dịch có bảo hiểm từ ECA quốc gia.
• Tỷ lệ vốn tự có theo Basel: Forfaiter phải trích tỷ lệ vốn cho rủi ro tín dụng theo Basel III.

Ví dụ minh họa

Tập đoàn Samsung Việt Nam xuất khẩu linh kiện điện tử trị giá 20 triệu USD sang Brazil với điều khoản D/A 3 năm. Ngân hàng Banco do Brasil bảo lãnh thanh toán. Forfaiter Standard Chartered Hong Kong mua lại toàn bộ khoản phải thu với tỷ lệ chiết khấu USD SOFR + 4,2%/năm, tương đương Samsung nhận ngay khoảng 15,8 triệu USD. Khoản chênh lệch 4,2 triệu USD chính là phần bù để Standard Chartered gánh chịu rủi ro tín dụng trong 3 năm. Forfaiter sau đó có thể bán lại một phần khoản phải thu này cho các quỹ đầu tư trên thị trường thứ cấp để giải toả hạn mức tín dụng.