Kiểm toán xã hội

Kiểm toán xã hội là gì?

Kiểm toán xã hội (Social Audit) là hình thức kiểm toán độc lập nhằm đánh giá mức độ tuân thủ, hiệu quả và tác động xã hội của một tổ chức, dự án hoặc chương trình đối với cộng đồng, người lao động và các bên liên quan (stakeholders). Tại Việt Nam, kiểm toán xã hội đang được mở rộng trong lĩnh vực doanh nghiệp, đặc biệt với các công ty niêm yết và tổ chức tài chính vi mô, gắn liền với mô hình Báo cáo Phát triển bền vững (ESG).

Đặc điểm chính

• Phạm vi đánh giá: Lao động, nhân quyền, bình đẳng giới, môi trường, trách nhiệm cộng đồng và quan hệ đối tác (theo tiêu chuẩn SA8000, ISO 26000).
• Phương pháp: Thu thập bằng chứng qua phỏng vấn người lao động, khảo sát hiện trường, đối chiếu hồ sơ nhân sự, tiền lương, an toàn lao động.
• Cơ sở pháp lý VN: Bộ Luật Lao động 2019 (Điều 6 về nguyên tắc cơ bản), Luật Bảo vệ môi trường 2020, Nghị định 84/2021/NĐ-CP về giám sát doanh nghiệp nhà nước.
• Đối tượng áp dụng: Doanh nghiệp FDI, công ty cung ứng cho chuỗi toàn cầu, tổ chức tài chính thực hiện cho vay có trách nhiệm.

Ví dụ

Năm 2023, một công ty dệt may xuất khẩu tại Bình Dương được kiểm toán xã hội bởi đơn vị độc lập nhằm đáp ứng yêu cầu của đối tác H&M. Kiểm toán phát hiện 47 trường hợp tăng ca quá 4 giờ/tháng không có sự đồng ý bằng văn bản, vi phạm Điều 97 Bộ Luật Lao động 2019. Doanh nghiệp phải hoàn trả 320 triệu đồng tiền lương làm thêm và xây dựng lại quy trình chấm công, đồng thời duy trì chứng nhận SA8000 trong 3 năm tiếp theo.