Trái phiếu đặc biệt VAMC

Trái phiếu đặc biệt VAMC là gì?

Trái phiếu đặc biệt (Special Bonds - SB) là công cụ nợ do VAMC phát hành theo Điều 17 Nghị định 09/2021/NĐ-CP và Thông tư 14/2015/TT-NHNN (sửa đổi bổ sung), nhằm thanh toán tiền mua nợ xấu cho các tổ chức tín dụng. Trái phiếu đặc biệt không được giao dịch trên thị trường, chỉ dùng để đảm bảo, bù trừ hoặc chuyển đổi trong một số trường hợp theo quy định.

Đặc điểm cơ bản

• Kỳ hạn: 5 năm, có thể gia hạn thêm tối đa 5 năm (tổng cộng không quá 10 năm).
• Lãi suất: Theo quy định tại Nghị định 09/2021, lãi suất bằng lãi suất tái cấp vốn của NHNN (hiện khoảng 4,5%/năm), thay vì 0% như giai đoạn 2013-2017. Từ 2018 đã áp dụng cơ chế lãi suất thị trường.
• Mệnh giá: Tương ứng giá trị nợ xấu mua vào (thường thấp hơn dư nợ gốc).
• Đồng tiền: VND.
• Tính chất: Không chuyển nhượng tự do, có thể dùng làm tài sản bảo đảm tại NHNN hoặc bù trừ nghĩa vụ với VAMC.

Cơ chế đặc thù trong xử lý nợ

Ngân hàng bán nợ cho VAMC sẽ:

• Nhận 40% giá trị bằng tiền mặt từ nguồn vốn tự có và vốn vay (trước đây 50%).
• Nhận 60% giá trị bằng trái phiếu đặc biệt (trước đây 50%).
• Phần chênh lệch giữa dư nợ gốc và giá bán được giảm trừ 40% dự phòng rủi ro (theo Nghị định 09/2021, trước là 50% theo Nghị định 26/2014).

Ví dụ minh họa

Ngân hàng X bán khoản nợ 100 tỷ cho VAMC với giá 50 tỷ (đã trích lập dự phòng 60 tỷ):

• Nhận tiền mặt: 20 tỷ (40%)
• Nhận trái phiếu đặc biệt: 30 tỷ (60%, kỳ hạn 5 năm, lãi suất 4,5%)
• Giảm trừ dự phòng: (100 - 50) × 40% = 20 tỷ được hoàn nhập về thu nhập
• Lợi nhuận tăng: 20 tỷ (tiền mặt) + 20 tỷ (hoàn dự phòng) - chi phí cơ hội vốn.

Rủi ro và thách thức

Trái phiếu đặc biệt chiếm tỷ trọng lớn trong tài sản nhiều ngân hàng nhưng khó thanh khoản, tạo rủi ro tích tụ trên bảng cân đối. Đến hạn mà VAMC chưa thu hồi được nợ sẽ phát sinh nghĩa vụ tái cơ cấu, đây là vấn đề NHNN đang tích cực chỉ đạo xử lý.