Thời hiệu khởi kiện

Thời hiệu khởi kiện trong tranh chấp tín dụng

Theo Điều 429 Bộ luật Dân sự 2015, thời hiệu khởi kiện để yêu cầu Tòa án giải quyết tranh chấp phát sinh từ hợp đồng tín dụng là 03 năm, kể từ ngày quyền yêu cầu phát sinh. Riêng đối với tranh chấp về quyền sở hữu (như tài sản thế chấp), thời hiệu là 10 năm (Điều 427 BLDS 2015).

Các mốc thời gian quan trọng

• 3 năm: Tranh chấp hợp đồng tín dụng, bảo lãnh ngân hàng, cầm cố, thế chấp (Điều 429 BLDS 2015).
• 10 năm: Tranh chấp về quyền sở hữu tài sản (Điều 427 BLDS 2015).
• 2 năm: Yêu cầu bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng (Điều 588 BLDS 2015).
• 6 tháng - 1 năm: Tranh chấp về bảo hiểm theo Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022.

Cách tính thời hiệu

Thời hiệu được tính từ ngày tiếp theo của ngày xác lập quyền yêu cầu (Điều 432 BLDS 2015). Đối với khoản nợ vay có thời hạn, thời hiệu tính từ ngày đến hạn thanh toán ghi trên hợp đồng. Đối với nợ quá hạn từng phần, thời hiệu tính riêng cho từng phần nghĩa vụ (theo Nghị quyết 01/2019/NQ-HĐTP ngày 11/1/2019 của Hội đồng Thẩm phán TANDTC).

Ngắt quãng và không bị tính thời hiệu

Thời hiệu bị ngắt quãng khi có một trong các sự kiện (Điều 433 BLDS 2015): (i) Có sự thừa nhận nghĩa vụ của bên vay bằng văn bản; (ii) Bên vay trả một phần nợ gốc hoặc lãi; (iii) Bên cho vay yêu cầu thanh toán bằng văn bản. Sau khi sự kiện ngắt quãng chấm dứt, thời hiệu bắt đầu lại từ đầu.

Ví dụ thực tế tại ngân hàng

Agribank Chi nhánh Hà Nội cho Công ty C vay 10 tỷ đồng, đáo hạn 30/6/2020 nhưng công ty không trả. Ngày 15/7/2020, Agribank gửi thư yêu cầu thanh toán (sự kiện ngắt quãng). Ngày 20/5/2021, công ty C ký biên bản thừa nhận nợ và cam kết trả dần (sự kiện ngắt quãng lần 2). Đến 31/12/2023, công ty vẫn không trả, Agribank khởi kiện ra TAND quận Hoàn Kiếm. Tòa thụ lý vì thời hiệu tính lại từ 20/5/2021, đến nay chưa quá 3 năm.

Hậu quả mất quyền khởi kiện

Nếu hết thời hiệu mà ngân hàng không khởi kiện, theo Điều 431 BLDS 2015, ngân hàng vẫn có quyền yêu cầu nhưng Tòa án từ chối giải quyết trừ trường hợp bên vay tự nguyện thừa nhận hoặc thực hiện nghĩa vụ. Tuy nhiên, quyền xử lý tài sản bảo đảm không bị chi phối bởi thời hiệu, cho phép ngân hàng vẫn có thể phát mại tài sản thế chấp sau khi hết thời hiệu khởi kiện (Điều 326 BLDS 2015).

Khuyến nghị thực tiễn

Ngân hàng cần lập hệ thống cảnh báo tự động (alert) khi khoản nợ đến hạn trong vòng 90 ngày để kịp thời gửi thông báo, đàm phán thừa nhận nợ hoặc khởi kiện trước khi hết thời hiệu. Mỗi lần tiếp xúc với khách hàng về khoản nợ cần lập biên bản có ký xác nhận hai bên để tạo bằng chứng ngắt quãng thời hiệu.