Kinh tế phi chính thức

Kinh tế phi chính thức là gì?

Theo Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO), kinh tế phi chính thức là các hoạt động kinh tế diễn ra ngoài khuôn khổ pháp lý chính thức, không đăng ký kinh doanh hoặc đăng ký nhưng không tuân thủ đầy đủ nghĩa vụ thuế, bảo hiểm. Tại Việt Nam, khái niệm này gắn liền với mô hình hộ kinh doanh cá thể theo Nghị định 01/2021/NĐ-CP về đăng ký doanh nghiệp và Bộ luật Lao động 2019.

Đặc điểm

• Không đăng ký kinh doanh hoặc chỉ đăng ký dưới dạng hộ kinh doanh cá thể, không thành lập pháp nhân.
• Không có hệ thống sổ sách kế toán đầy đủ, không xuất hóa đơn VAT theo Luật Thuế GTGT 2008.
• Người lao động không tham gia BHXH bắt buộc hoặc không có hợp đồng lao động chính thức.
• Quy mô nhỏ: buôn bán vỉa hè, dịch vụ tự do, kinh doanh gia đình, xe ôm công nghệ chưa đăng ký.
• Theo ILO, khu vực phi chính thức chiếm khoảng 25-30% GDP và hơn 70% lực lượng lao động Việt Nam.

Ví dụ

Một người bán hàng rong tại TP.HCM mỗi sáng bán trà đá, bánh mì với doanh thu khoảng 150.000-200.000 đồng/ngày, không đăng ký hộ kinh doanh, không nộp thuế - đây là điển hình của kinh tế phi chính thức. Tương tự, thợ sửa xe vỉa hè, tiểu thương tại chợ truyền thống, xe ôm tự do chưa đăng ký cũng thuộc khu vực này. Chính phủ đã có chính sách hỗ trợ hộ kinh doanh cá thể chuyển đổi lên doanh nghiệp nhỏ và vừa theo Luật Hỗ trợ DNNVV 2017 để dần chính thức hóa, đồng thời đưa khu vực này vào quản lý thuế qua Nghị định 126/2020/NĐ-CP.