Doanh nghiệp nhà nước

Doanh nghiệp nhà nước là gì?

Theo Điều 4 Luật Quản lý vốn nhà nước đầu tư tại doanh nghiệp 2024 (có hiệu lực từ 01/01/2025), doanh nghiệp nhà nước (DNNN) là doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ hoặc cổ phần, hoặc doanh nghiệp mà Nhà nước nắm giữ trên 50% vốn điều lệ và có quyền chi phối. Đây là công cụ quan trọng để Nhà nước điều tiết nền kinh tế, đảm bảo an ninh, quốc phòng và phát triển các ngành then chốt.

Đặc điểm chính

• Vốn sở hữu: Nhà nước nắm giữ toàn bộ (công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên) hoặc cổ phần chi phối (công ty cổ phần).
• Cơ chế quản lý: Chịu sự quản lý của Chính phủ, UBND cấp tỉnh hoặc Tổng công ty nhà nước do Thủ tướng quyết định thành lập.
• Lĩnh vực hoạt động: Thường tập trung vào năng lượng (điện, dầu khí), viễn thông, giao thông vận tải, xổ số kiến thiết.
• Mục tiêu kép: Vừa thực hiện hiệu quả kinh tế, vừa đảm bảo an sinh xã hội và chính trị.
• Chế độ báo cáo: Phải công khai minh bạch tài chính theo quy định tại Nghị định 47/2021/NĐ-CP.

Ví dụ minh họa

Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) là DNNN do Nhà nước nắm giữ 100% vốn, hoạt động trong lĩnh vực sản xuất, truyền tải và phân phối điện. Tổng Công ty Dầu khí Việt Nam (PVN) cũng là DNNN 100% vốn nhà nước, đóng vai trò chủ đạo trong ngành dầu khí. Sau cổ phần hóa, nhiều DNNN chuyển thành công ty cổ phần nhưng vẫn có cổ phần chi phối của Nhà nước, ví dụ Tổng Công ty Bưu điện Viettel thuộc Tập đoàn Công nghiệp - Viễn thông Quân đội.

Tính đến 2024, cả nước có khoảng 700+ DNNN, trong đó 19 tập đoàn, tổng công ty nhà nước cấp trung ương, đóng góp quan trọng vào GDP và ngân sách quốc gia.