Cán cân thương mại

Cán cân thương mại (Trade Balance) là gì?

Cán cân thương mại là chênh lệch giữa giá trị xuất khẩu và nhập khẩu hàng hóa, dịch vụ của một quốc gia trong một kỳ nhất định (thường là tháng, quý hoặc năm). Đây là chỉ tiêu kinh tế vĩ mô quan trọng, phản ánh năng lực cạnh tranh và mức độ hội nhập của nền kinh tế. Số liệu được tính theo tiêu chuẩn BPM6 của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF, 2009).

Đặc điểm chính

• Xuất siêu (thặng dư): Xuất khẩu lớn hơn nhập khẩu → dòng ngoại tệ chảy vào, góp phần tăng dự trữ ngoại hối quốc gia.
• Nhập siêu (thâm hụt): Nhập khẩu lớn hơn xuất khẩu → giảm dự trữ, tạo áp lực phá giá đồng nội tệ.
• Chỉ ghi nhận hàng hóa hữu hình qua cửa khẩu, không bao gồm dịch vụ tài chính, du lịch.
• Do Tổng cục Hải quan thống kê, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) tổng hợp vào Cán cân thanh toán quốc tế.

Ví dụ thực tế

Năm 2023, Việt Nam xuất siêu khoảng 28 tỷ USD với kim ngạch xuất khẩu 354,7 tỷ USD và nhập khẩu 326,7 tỷ USD (theo Tổng cục Hải quan). Nhờ đó, dự trữ ngoại hối của NHNN đạt kỷ lục khoảng 100 tỷ USD, giúp ổn định tỷ giá USD/VND. Ngược lại, năm 2015 Việt Nam nhập siêu 3,5 tỷ USD khi giá dầu giảm mạnh, buộc NHNN phải bán ngoại tệ để can thiệp.

Cơ sở pháp lý

Theo Pháp lệnh Ngoại hối 2005 (sửa đổi, bổ sung 2013) và Luật Thống kê 2021, số liệu xuất nhập khẩu được thống kê thống nhất theo chuẩn quốc tế BPM6 để phục vụ điều hành chính sách tiền tệ và tỷ giá.