Bẫy thanh khoản

Bẫy thanh khoản là gì?

Bẫy thanh khoản (Liquidity Trap) là trạng thái kinh tế vĩ mô khi lãi suất danh nghĩa đã chạm ngưỡng gần 0%, thậm chí bằng 0 hoặc âm, nhưng các biện pháp nới lỏng tiền tệ truyền thống không còn hiệu quả trong việc kích thích tăng trưởng. Người dân và doanh nghiệp có xu hướng giữ tiền mặt thay vì chi tiêu, đầu tư hoặc gửi ngân hàng.

Đặc điểm

• Lãi suất chạm giới hạn dưới bằng 0 (Zero Lower Bound).
• Mức cầu tiền tăng cao bất thường, tiền không được chuyển hóa thành tín dụng.
• Kỳ vọng lạm phát thấp, thậm chí kỳ vọng giảm phát (deflation).
• Ngân hàng Trung ương mất đòn bẩy chính sách lãi suất.
• Tín dụng tăng trưởng chậm dù thanh khoản hệ thống dồi dào.

Ví dụ và căn cứ pháp lý

Theo Điều 4, Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam 2010 (Luật số 46/2010/QH12), NHNN được sử dụng lãi suất, tỷ giá, dự trữ bắt buộc, nghiệp vụ thị trường mở làm công cụ điều tiết tiền tệ. Tuy nhiên, khi rơi vào bẫy thanh khoản các công cụ này giảm tác dụng. Điển hình là Nhật Bản (1990-2000), Mỹ và EU (2008-2015) đã phải áp dụng nới lỏng định lượng (QE). Tại Việt Nam, giai đoạn 2023 dù NHNN 4 lần hạ lãi suất điều hành, tín dụng chỉ tăng 13.78% - thấp hơn chỉ tiêu Quốc hội giao 15%, cho thấy dấu hiệu tương tự.