Bán nợ xấu cho VAMC và tổ chức mua bán nợ

Bán nợ xấu cho VAMC là gì?

Theo Nghị định 09/2023/NĐ-CP ngày 21/04/2023 và Thông tư 19/2023/TT-NHNN, TCTD có 3 hình thức chuyển nợ xấu: (1) bán nợ cho VAMC, (2) bán nợ cho tổ chức mua bán nợ tư nhân, (3) bán nợ giữa các TCTD. Mục tiêu: giảm tỷ lệ nợ xấu (NPL ratio), cải thiện chất lượng tài sản và tuân thủ an toàn vốn.

Cơ chế hoạt động của VAMC

• Giá bán nợ: Bằng dư nợ gốc tại thời điểm bán, không bao gồm lãi. TCTD phải trích lập dự phòng đầy đủ 100% trước khi bán.
• Chứng khoán nợ (Trái phiếu đặc biệt do VAMC phát hành): Phần chênh lệch giữa dư nợ gốc và giá bán được VAMC thanh toán bằng trái phiếu đặc biệt có thời hạn 5 năm (tối đa 10 năm), lãi suất 0%/năm, có thể dùng để bù trừ với tiền gửi tại VAMC.
• Xử lý nợ sau bán: VAMC trực tiếp thu giữ, bán đấu giá TSBĐ; khởi kiện buộc khách hàng trả nợ.

Quy định quan trọng

Theo Điều 11 Nghị định 09/2023, người mua nợ không được áp dụng lãi suất cho vay của TCTD bán nợ. Trường hợp người mua nợ là TCTD, mức lãi áp dụng cho khoản nợ đã mua không vượt quá lãi suất tiền gửi tiết kiệm kỳ hạn 12 tháng + 2%/năm. Quy định này nhằm tránh tình trạng "bán nợ để đòi nợ kiểu cho vay".

Bán nợ giữa các TCTD

Được phép theo Điều 18 Nghị định 09/2023 nhưng phải đảm bảo: người mua đủ năng lực tài chính, không vi phạm giới hạn cấp tín dụng, giá mua tối thiểu bằng 50% dư nợ gốc (đối với nhóm 3) hoặc theo thỏa thuận có dự phòng đầy đủ.

Ví dụ thực tế

Ngân hàng M bán khoản nợ Nhóm 5 trị giá 500 tỷ đồng cho VAMC, đã trích đủ 100% dự phòng = 500 tỷ. Giá bán = 500 tỷ (bằng dư nợ gốc). VAMC phát hành 0 đồng trái phiếu đặc biệt. Khoản nợ xấu được xóa khỏi bảng cân đối (balance sheet) của Ngân hàng M, giúp tỷ lệ NPL giảm ngay lập tức. Năm 2017-2023, VAMC đã xử lý thu hồi được khoảng 45-50% giá trị nợ gốc theo phương thức mua bán.