SPA - Hợp đồng mua bán cổ phần

SPA - Hợp đồng mua bán cổ phần là gì?

Share Purchase Agreement (SPA) là văn bản pháp lý quan trọng nhất trong một thương vụ M&A ngân hàng, ký kết giữa cổ đông hiện hữu (bên bán) và nhà đầu tư chiến lược hoặc nhà đầu tư tài chính (bên mua). Đối với NHTM cổ phần, SPA phải tuân thủ Điều 34 Nghị định 58/2021/NĐ-CP (sửa đổi Nghị định 60/2018) về chào bán cổ phần riêng lẻ và phải được NHNN chấp thuận trước khi thực hiện.

Các điều khoản cốt lõi của SPA

• Điều khoản giá (Purchase Price): Giá mua bán có thể cố định hoặc điều chỉnh theo cơ chế Earn-out, Locked Box, Completion Accounts tùy thỏa thuận.
• Điều kiện tiên quyết (Conditions Precedent - CP): Gồm: chấp thuận của NHNN theo Điều 34 Luật Các TCTD, chấp thuận của Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (nếu công ty đại chúng), phê duyệt của Đại hội đồng cổ đông với tỷ lệ 65% theo Luật Doanh nghiệp 2020 Điều 148.
• Cam kết bảo đảm (Representations & Warranties): Bên bán cam kết về tình trạng tài chính, pháp lý, không có tranh chấp, không vi phạm pháp luật về tỷ lệ sở hữu (cổ đông cá nhân tối đa 5%, tổ chức tối đa 15% trừ khi được NHNN chấp thuận - Điều 34 Luật Các TCTD).
• Điều khoản MAC (Material Adverse Change): Cho phép bên mua từ chối hoàn tất nếu ngân hàng mục tiêu có biến động bất lợi trọng yếu trước ngày hoàn tất.
• Bồi thường (Indemnity): Thời hạn bồi thường thường từ 12-36 tháng, giới hạn trách nhiệm (cap) từ 10-100% giá trị giao dịch.
• Không cạnh tranh (Non-Compete): Thường 24-36 tháng, áp dụng cho cổ đông lớn và ban lãnh đạo cũ.

Cơ chế điều chỉnh giá phổ biến

• Locked Box: Giá cố định dựa trên báo cáo tài chính tại một ngày cụ thể trong quá khứ. Bên bán chịu trách nhiệm về mọi rủi ro phát sinh từ ngày đó.
• Completion Accounts: Giá được điều chỉnh dựa trên báo cáo tài chính tại ngày hoàn tất thực tế. Phổ biến trong M&A ngân hàng Việt Nam.
• Earn-out: Một phần giá gắn với kết quả kinh doanh tương lai, ít phổ biến trong ngân hàng do tính chất đặc thù.

Ví dụ thực tế tại Việt Nam

Trong thương vụ SHB mua lại Habubank (2013), SPA quy định SHB phát hành 1.080 tỷ đồng cổ phiếu để đổi lấy toàn bộ cổ phần Habubank. Điều khoản bồi thường quy định rõ các khoản nợ xấu phát sinh từ trước ngày sáp nhập sẽ được cổ đông cũ của Habubank chịu trách nhiệm trong 24 tháng.

Tương tự, thương vụ VIB - Bản Việt (2024), SPA ghi nhận giao dịch 0 đồng kèm cam kết bơm 4.000 tỷ đồng vốn để xử lý nợ xấu và nâng CAR lên mức tối thiểu 8% theo quy định.

Lưu ý pháp lý

SPA trong M&A ngân hàng Việt Nam phải được công chứng theo quy định tại Điều 55 Luật Công chứng 2014 và phải có hiệu lực sau khi NHNN ban hành văn bản chấp thuận theo Điều 29 Luật Các TCTD. Trường hợp tranh chấp, Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015 quy định thẩm quyền giải quyết tại Tòa án nhân dân cấp tỉnh nơi bên bị kiện cư trú hoặc Trọng tài nếu có thỏa thuận trọng tài.