Lựa chọn bất lợi

Lựa chọn bất lợi là gì?

Lựa chọn bất lợi (Adverse Selection) là hiện tượng kinh tế xảy ra trên thị trường có sự bất đối xứng thông tin, khi bên nắm giữ nhiều thông tin hơn đưa ra quyết định giao dịch nhằm tối đa lợi ích riêng, bất lợi cho bên kia. Khái niệm được kinh tế gia George Akerlof phổ biến năm 1970 qua mô hình "Thị trường quả chanh" (Market for Lemons), đoạt giải Nobel Kinh tế năm 2001.

Đặc điểm

• Tồn tại bất đối xứng thông tin giữa người mua – người bán, người vay – người cho vay.
• Bên có thông tin nhiều hơn (insider) chủ động tham gia giao dịch.
• Bên ít thông tin phải chấp nhận rủi ro hoặc tự loại khỏi thị trường.
• Phân bổ nguồn lực không hiệu quả, có thể dẫn đến thất bại thị trường (market failure).

Ví dụ

Trên thị trường tín dụng Việt Nam, một doanh nghiệp nhỏ biết rõ dự án sắp triển khai có rủi ro cao nhưng vẫn đề nghị vay ngân hàng 10 tỷ đồng. Nếu ngân hàng không có cơ chế thẩm tra, doanh nghiệp "trái tín dụng" sẽ lợi dụng để vay. Để chống lựa chọn bất lợi, Luật Các tổ chức tín dụng 2010 (sửa đổi 2017) quy định các ngân hàng phải tham gia và khai thác hệ thống CIC (Trung tâm Thông tin Tín dụng Quốc gia Việt Nam) theo Thông tư 17/2019/TT-NHNN. Nhờ đó, ngân hàng xếp hạng tín nhiệm khách hàng, loại bỏ bớt người vay rủi ro. Tương tự trong bảo hiểm nhân thọ, người có bệnh lý nền thường mua bảo hiểm nhiều hơn – đây là lựa chọn bất lợi cổ điển mà doanh nghiệp bảo hiểm phải kiểm tra sức khỏe trước khi phát hành hợp đồng.