Ban Kiểm soát ngân hàng thương mại

Ban Kiểm soát ngân hàng thương mại là gì?

Ban Kiểm soát (BKS) là cơ quan giám sát tối cao tại NHTM cổ phần Việt Nam, hoạt động theo mô hình quản trị hai tầng (two-tier board) đặc trưng thay vì mô hình một tầng (Anglo-Saxon). Theo Điều 50 Luật Các tổ chức tín dụng 2024 và Điều 41-50 Nghị định 102/2024/NĐ-CP hướng dẫn Luật Các TCTD, BKS có từ 3 đến 5 thành viên, nhiệm kỳ không quá 5 năm, do ĐHĐCĐ bầu ra theo đề xuất của cổ đông hoặc nhóm cổ đông sở hữu ít nhất 1% vốn điều lệ.

Cơ cấu Ban Kiểm soát

• Trưởng Ban Kiểm soát: Bắt buộc là thành viên độc lập (theo khoản 2 Điều 50 Luật Các TCTD 2024), phải có chứng chỉ hành nghề kiểm toán hoặc kế toán, có ít nhất 5 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực tài chính-ngân hàng. Trưởng BKS không được đồng thời làm thành viên HĐQT, nhân viên hoặc kiểm toán viên của ngân hàng đó.
• Thành viên BKS: Phải có trình độ chuyên môn về tài chính, kế toán, kiểm toán, ngân hàng hoặc luật. Ít nhất 2/3 thành viên phải có chuyên môn về kế toán/kiểm toán.
• Thành viên chuyên trách: NHTM nhóm 1 bắt buộc có thành viên BKS làm việc chuyên trách tại ngân hàng, không kiêm nhiệm vị trí khác.

Nhiệm vụ và quyền hạn của BKS

• Giám sát tuân thủ: Kiểm tra việc chấp hành Luật Các TCTD, Luật Doanh nghiệp, Điều lệ ngân hàng và các quyết định của ĐHĐCĐ.
• Giám sát tài chính: Thẩm tra báo cáo tài chính bán niên và hàng năm, đánh giá tính trung thực của số liệu kế toán.
• Giám sát HĐQT và Ban điều hành: Xem xét các Nghị quyết, quyết định của HĐQT; giám sát việc thực thi của Tổng Giám đốc. BKS có quyền yêu cầu HĐQT triệu tập ĐHĐCĐ bất thường nếu phát hiện vi phạm nghiêm trọng.
• Đánh giá kiểm toán nội bộ: Giám sát hoạt động của hệ thống kiểm toán nội bộ theo Thông tư 13/2018/TT-NHNN, đảm bảo tuân thủ chuẩn quốc tế IIA (Institute of Internal Auditors).
• Kiến nghị công ty kiểm toán độc lập: Đề xuất và thẩm tra năng lực của công ty kiểm toán Big 4 (PwC, Deloitte, EY, KPMG) hoặc các công ty kiểm toán được NHNN chấp thuận.

Cơ chế hoạt động độc lập

BKS báo cáo trực tiếp ĐHĐCĐ, không chịu sự chỉ đạo của HĐQT hay Ban điều hành. BKS có quyền yêu cầu cung cấp thông tin, tài liệu về mọi hoạt động ngân hàng; tham dự các phiên họp HĐQT với vai trò tham vấn nhưng không bỏ phiếu; thuê chuyên gia tư vấn độc lập khi cần thiết. Ngân sách hoạt động của BKS do ĐHĐCĐ phê duyệt thông qua kế hoạch chi phí hàng năm.

Ví dụ thực tế

Tại Vietcombank, BKS gồm 3 thành viên, trong đó Trưởng BKS là thành viên độc lập có chứng chỉ ACCA quốc tế. Năm 2023, BKS đã phát hiện và kiến nghị HĐQT điều chỉnh chính sách tín dụng bất động sản khi tỷ lệ nợ xấu phân khúc này vượt 8%, tránh được rủi ro tập trung tín dụng. Tại BIDV sau sáp nhập MHB, BKS đã đóng vai trò then chốt trong việc giám sát xử lý nợ xấu hơn 12.000 tỷ đồng từ MHB chuyển sang.