Thứ tự ưu tiên thanh toán trong giao dịch bảo đảm

Thứ tự ưu tiên thanh toán khi xử lý TSBĐ

Đây là vấn đề cốt lõi của giao dịch bảo đảm, quyết định việc ngân hàng nào được trả tiền trước khi tài sản bảo đảm bị xử lý mà không đủ khả năng thanh toán hết nợ. Theo Điều 45 Nghị định 21/2021/NĐ-CP, nguyên tắc ưu tiên được xác định theo thời điểm đăng ký giao dịch bảo đảm.

Các nguyên tắc xác định thứ tự ưu tiên (Điều 45)

• Nguyên tắc "thời điểm đăng ký" (khoản 1): giao dịch bảo đảm nào đăng ký trước được ưu tiên thanh toán trước. Hai giao dịch đăng ký cùng ngày thì giao dịch nào có hiệu lực sớm hơn (ký trước) được ưu tiên.
• Trường hợp không đăng ký (khoản 2): hợp đồng bảo đảm không đăng ký sẽ xếp sau các hợp đồng đã đăng ký hợp lệ.
• Thế chấp tàu bay, tàu biển: tuân theo quy định riêng của Bộ luật Hàng hải, Luật Hàng không dân dụng.

Trình tự thanh toán cụ thể khi xử lý TSBĐ

Theo Điều 44 Nghị định 21/2021/NĐ-CP, số tiền thu được từ xử lý TSBĐ được thanh toán theo thứ tự:

1. Chi phí bảo quản, xử lý TSBĐ (đấu giá phí, phí thẩm định giá...)
2. Nghĩa vụ tài chính với Nhà nước (thuế, phí...)
3. Bên nhận bảo đảm có thứ tự ưu tiên cao nhất
4. Các bên nhận bảo đảm tiếp theo theo thứ tự đăng ký
5. Các khoản nợ không có bảo đảm (nếu còn dư)
6. Hoàn trả phần dư cho bên bảo đảm

So sánh với Nghị định 163/2006

Nghị định 21/2021 bổ sung thêm khái niệm về thời điểm có hiệu lực của hợp đồng khi cùng đăng ký trong ngày, giải quyết nhiều tranh chấp phát sinh trước đây. Ngoài ra, điều kiện nội địa hóa (Điều 5) cũng được siết chặt — tài sản ở nước ngoài không được dùng bảo đảm cho nghĩa vụ tại VN.

Ví dụ minh họa

Căn nhà của ông B được đăng ký thế chấp theo trình tự:

• Ngân hàng A đăng ký ngày 10/01/2023, khoản vay 3 tỷ
• Ngân hàng B đăng ký ngày 15/06/2023, khoản vay 2 tỷ
• Ngân hàng C đăng ký ngày 20/09/2023, khoản vay 1,5 tỷ

Căn nhà bị xử lý, bán đấu giá được 5 tỷ đồng. Chi phí xử lý 100 triệu, nghĩa vụ thuế 50 triệu. Số dư 4,85 tỷ được thanh toán: A được 3 tỷ đầy đủ, B được 1,85 tỷ (còn thiếu 150 triệu theo dõi tiếp), C nhận 0 đồng và chuyển sang khoản nợ không có bảo đảm.