Thanh khoản thị trường trái phiếu Việt Nam

Thanh khoản thị trường trái phiếu Việt Nam

Thanh khoản được đo lường qua giá trị giao dịch bình quân ngày, bid-ask spread và tần suất giao dịch. Thị trường trái phiếu Việt Nam vận hành tại Sở Giao dịch chứng khoán HNX (đối với TPCP) và trên các kênh OTC, HNX (đối với TPDN) theo quy định tại Nghị định 153/2020/NĐ-CP và Thông tư hướng dẫn của Bộ Tài chính.

Các chỉ số đo lường

• Tỷ lệ luân chuyển (Turnover ratio): Giá trị giao dịch năm / Tổng dư nợ niêm yết; TPCP Việt Nam khoảng 60-80%/năm, thấp hơn nhiều so với Hàn Quốc (~300%) hay Indonesia (~120%).
• Giá trị giao dịch TPCP bình quân phiên: Năm 2024 đạt khoảng 8.000 - 12.000 tỷ đồng/phiên tại HNX; tập trung chủ yếu vào các kỳ hạn 5, 7 và 10 năm.
• Bid-ask spread TPCP: Dao động 5-15 điểm cơ bản (basis point) tùy kỳ hạn; TPDN phát hành riêng lẻ gần như không có spread tham chiếu do ít giao dịch thứ cấp.
• Tỷ lệ nắm giữ đến đáo hạn: Ngân hàng thương mại nắm giữ TPCP tới 90-95% không giao dịch lại; bảo hiểm và tổ chức tài chính tương tự.

Nguyên nhân thanh khoản thấp

• Cơ cấu nhà đầu tư tập trung: Ngân hàng thương mại, công ty bảo hiểm (nhà đầu tư buy-and-hold) chiếm trên 80% dư nợ TPCP; trong khi quỹ đầu tư, quỹ mở chiếm tỷ trọng rất nhỏ.
• Thiếu kênh repo: Hoạt động mua lại trái phiếu (repo) phát triển manh nha từ 2022 nhưng quy mô chưa lớn, chưa tạo cơ chế vay nhanh bằng TPCP làm tài sản.
• Định mức rủi ro: Theo Thông tư 22/2023/TT-NHNN, ngân hàng phải gán thêm hệ số rủi ro trọng số rủi ro tín dụng cao cho TPDN, làm giảm nhu cầu đầu cơ.

Giải pháp nâng cao thanh khoản

• Đẩy mạnh xếp hạng tín nhiệm bắt buộc với TPDN để tăng tính minh bạch.
• Phát triển công cụ phái sinh lãi suất (swap, IRS) và giao dịch repo chuẩn hóa.
• Chuẩn hóa nền tảng công nghệ giao dịch, kết nối HNX với các thị trường ASEAN.

Ví dụ

Một quỹ mở phân bổ 3% tài sản vào TPCP kỳ hạn 7 năm, mệnh giá 300 tỷ đồng. Khi cần giải ngân cho nhà đầu tư mua lại chứng chỉ quỹ 50 tỷ, quỹ đặt lệnh bán repo với NHNN thông qua kênh OMO hoặc bán lại trên HNX, thực hiện trong vòng T+2 với chi phí chênh lệch ~3-5 điểm cơ bản.