Kế toán

Phân tích chênh lệch ngân sách

Budget Variance Analysis

Là quy trình so sánh số liệu tài chính thực tế phát sinh trong kỳ với ngân sách đã được Hội đồng quản trị/Ban Tổng Giám đốc phê duyệt, nhằm xác định mức chênh lệch (favorable/unfavorable variance), phân tích nguyên nhân và đề xuất hành động khắc phục. Đây là công cụ trọng yếu trong kiểm soát quản trị (management control) tại các ngân hàng thương mại Việt Nam.

Phân tích chênh lệch ngân sách là gì?

Theo Thông tư 13/2018/TT-NHNN về hệ thống kiểm soát nội bộ, các ngân hàng thương mại phải thực hiện so sánh định kỳ giữa kế hoạch tài chính (budget) và kết quả thực hiện (actual) tối thiểu mỗi tháng/lần tại các chi nhánh, phòng ban. Phân tích chênh lệch ngân sách giúp Ban lãnh đạo phát hiện sớm các điểm vượt chi, thất thoát doanh thu hoặc cơ hội bị bỏ lỡ.

Công thức tính

Chênh lệch tuyệt đối: Variance = Actual − Budget
Chênh lệch tương đối (%): Variance % = (Actual − Budget) / Budget × 100
Phân loại: Favorable Variance (thuận lợi - thu vượt, chi tiết kiệm) và Unfavorable Variance (bất lợi - thu hụt, chi vượt)

Các chỉ tiêu thường phân tích

Thu nhập lãi thuần (NII), thu phí dịch vụ, thu ngoại hối
Chi phí hoạt động (OPEX): nhân sự, vận hành, marketing, CNTT
Tỷ lệ CIR (Cost-to-Income Ratio) so với kế hoạch năm
Trích lập dự phòng rủi ro tín dụng theo Thông tư 11/2021/TT-NHNN

Ví dụ minh họa

Chi nhánh A được giao chỉ tiêu thu phí dịch vụ Q3/2024 là 8 tỷ đồng. Thực tế đạt 6,8 tỷ, chênh lệch bất lợi −1,2 tỷ (tương đương −15%). Bộ phận Kế toán quản trị phải lập báo cáo giải trình trình Giám đốc chi nhánh trong vòng 5 ngày làm việc, nêu rõ nguyên nhân (giảm phí bancassurance, cạnh tranh lãi suất) và kế hoạch bù đắp Q4.

Xem tất cả thuật ngữ