Bội chi ngân sách nhà nước

Bội chi ngân sách nhà nước là gì?

Bội chi ngân sách (Budget Deficit) là phần chênh lệch khi tổng chi NSNN vượt tổng thu NSNN trong một kỳ kế toán (thường là 1 năm tài chính, từ 01/01 đến 31/12). Theo Luật Ngân sách nhà nước 2015 (Điều 7), khi chi vượt thu, Chính phủ được phát hành trái phiếu, vay các tổ chức tài chính trong và ngoài nước, sử dụng các nguồn vốn hợp pháp khác để bù đắp. Quốc hội quyết định mức bội chi hàng năm và trần cả giai đoạn 5 năm.

Trần bội chi theo Nghị quyết Quốc hội

• Nghị quyết 23/2021/QH15: bội chi NSNN giai đoạn 2021-2025 không quá 4% GDP.
• Bội chi ngân sách Trung ương chiếm phần lớn (~95%); ngân sách địa phương cơ bản cân đối hoặc thặng dư.
• Năm 2024 ước bội chi ~3,5% GDP (~90.000-100.000 tỷ đồng), năm 2023 đạt 3,55% GDP.

Nguồn bù đắp bội chi

• Phát hành Trái phiếu Chính phủ (TPCP): Chiếm 70-80% tổng nhu cầu bù đắp, kỳ hạn 5, 10, 15, 20, 30 năm, đấu thầu trên HNX.
• Vay ODA, vay ưu đãi: Khoảng 10-15%, từ WB, ADB, JICA, Chính phủ Nhật Bản.
• Tín phiếu Kho bạc: Kỳ hạn dưới 1 năm, phát hành qua NHNN, dùng điều chỉnh tạm thời.

Tác động đến ngân hàng

Bội chi tăng cao khiến Chính phủ hút tiền từ các NHTM qua TPCP, làm giảm nguồn vốn cho vay (hiệu ứng crowding-out). Theo Cục Quản lý nợ (Bộ Tài chính), tính đến 31/12/2024, dư nợ TPCP đạt khoảng 2,3 triệu tỷ đồng, trong đó khối tổ chức tín dụng (TCTD) nắm giữ ~55% — TPCP là kênh đầu tư an toàn, có tài sản đảm bảo bằng ngân sách Trung ương, tính trong tỷ lệ sử dụng tài sản có rủi ro (RWA) ở mức 0% theo Thông tư 41/2016/TT-NHNN.