HO - Kiểm toán viên Phòng kiểm toán các Đơn vị kinh doanh

1. Kiến thức nền cần ưu tiên

A. Kiểm toán nội bộ và kiểm soát nội bộ

• Mục tiêu, phạm vi và tính độc lập của kiểm toán nội bộ.
• Chu trình kiểm toán: lập kế hoạch, đánh giá rủi ro, thực hiện, phát hiện, báo cáo và theo dõi khắc phục.
• Phân biệt rủi ro nội tại, rủi ro kiểm soát và rủi ro kiểm toán.
• Phân biệt kiểm soát thiết kế và kiểm soát vận hành.
• Đánh giá mức độ hiệu quả của kiểm soát theo ba mục tiêu: hợp lệ, hiệu lực và hiệu quả.
• Các thành phần của khung kiểm soát nội bộ: môi trường kiểm soát, đánh giá rủi ro, hoạt động kiểm soát, thông tin và truyền thông, giám sát.
• Cách xây dựng bằng chứng, hồ sơ làm việc và báo cáo kiểm toán.

B. Nghiệp vụ tín dụng ngân hàng

• Quy trình tiếp nhận, thẩm định, phê duyệt, giải ngân và theo dõi khoản vay.
• Đánh giá khách hàng doanh nghiệp, hộ kinh doanh và cá nhân.
• Phân tích dòng tiền, chu kỳ kinh doanh, điểm yếu ngành và khả năng trả nợ.
• Nguồn thu nhập thực tế, bằng chứng chủ thể, người đồng sở hữu, người liên quan và giao dịch với bên liên quan.
• Tài sản bảo đảm, thẩm định giá, thanh lợng và các điểm rủi ro trong xử lý tài sản.
• Theo dõi nợ quá hạn, tái vay, gia hạn, tạm hoãn thu nợ và nguy cơ che giấu chất lượng tín dụng.
• Phân loại tài sản và trích lập dự phòng theo các quy định còn hiệu lực tại thời điểm thi.

C. Nghiệp vụ vận hành ngân hàng

• Mở, đóng và phân quyền tài khoản.
• Tiền mặt, kho quỹ, chứng từ và đối chiếu sổ sách.
• Chuyển khoản, thanh toán, thẻ và dịch vụ khách hàng.
• Đối chiếu nội bộ, phê duyệt giao dịch và phân tách nhiệm vụ.
• Quản lý tài sản cố định, công nghệ thông tin và dịch vụ mua sắm.
• Điểm kiểm soát trọng yếu trước các rủi ro gian lận, thất thoát và giao dịch trái phép.

D. Pháp luật và tuân thủ

Nên học theo phiên bản hiện hành, không chỉ dựa vào tài liệu cũ:

• Luật Phòng, chống rửa tiền và tài trợ khủng bố.
• Quy định về nhận diện khách hàng và các biện pháp phòng, chống rửa tiền.
• Quy định về hoạt động tín dụng của tổ chức tín dụng.
• Nghị định 138/2020/NĐ-CP về kiểm toán nội bộ của tổ chức tín dụng.
• Thông tư 14/2017/TT-NHNN về các tỷ lệ an toàn tài chính và các văn bản sửa đổi, bổ sung đang áp dụng.
• Quy định về bảo vệ dữ liệu cá nhân.
• Các văn bản quản lý và kiểm soát tín dụng của Ngân hàng Nhà nước.
• Các quy định nội bộ của ngân hàng, chẳng hạn chính sách tín dụng, kiểm soát vận hành và xử lý phát hiện kiểm toán.

Mỗi quy định cần ghi rõ tên, số hiệu, ngày hiệu lực và phạm vi áp dụng. Không nên trích dẫn mức tỷ lệ hoặc cách trích lập nếu chưa kiểm tra phiên bản mới nhất.

E. Phân tích và kiểm soát hệ thống

• Phân quyền truy cập và phòng ngừa truy cập trái phép.
• Nhật ký hoạt động và khả năng chống sửa đổi.
• Sao lưu, khôi phục và liên kết giữa các hệ thống.
• Quản lý thay đổi đối với hệ thống và chương trình.
• Tích hợp dữ liệu, đối chiếu số liệu giữa các nguồn.
• Đánh giá kiểm soát tại quy trình nhận liệu, xử lý, lưu trữ và báo cáo.

2. Tài liệu tham khảo theo thứ tự ưu tiên

1. Văn bản pháp luật chính thức trên cổng thông tin điện tử Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước.
2. Báo cáo thường niên và báo cáo tài chính đã kiểm toán của Eximbank trên trang thông tin chính thức.
3. Tài liệu kiểm toán nội bộ từ các tổ chức uy tín, đặc biệt phần kiểm soát nội bộ và bảo đảm.
4. Tài liệu về kiểm soát nội bộ theo khung COSO.
5. Giáo trình và sách về kiểm toán tài chính, tín dụng ngân hàng và phân tích rủi ro.
6. Bài học, tình huống và đề thi ngân hàng từ các cơ sở đào tạo uy tín.

Không nên tải tài liệu không rõ nguồn gốc vì quy định có thể đã hết hiệu lực. Trên mỗi tài liệu nên ghi ngày cập nhật.

3. Lộ trình chuẩn bị trong 14 ngày

Ngày 1: Chẩn đoán nền tảng

• Tự chấm điểm kiến thức kiểm toán, tín dụng, pháp luật, Excel và phân tích dữ liệu.
• Viết một trang giới thiệu bản thân khoảng 60 đến 90 giây.
• Xác định ba điểm mạnh và ba khoảng thiếu cần cải thiện.

Ngày 2–3: Kiểm toán nội bộ

• Học vòng đời kiểm toán và ba thành phần rủi ro kiểm toán.
• Phân biệt kiểm soát thiết kế với kiểm soát vận hành.
• Luyện viết một phát hiện theo năm thành phần.
• Tạo một bảng phân tích rủi ro – kiểm soát đơn giản.

Ngày 4–6: Tín dụng ngân hàng

• Vẽ lại quy trình cấp tín dụng từ đề nghị đến thu hồi.
• Lập danh sách kiểm soát trọng yếu cho hồ sơ doanh nghiệp.
• Luyện phân tích dòng tiền và phát hiện dấu hiệu bất thường.
• Đọc chính sách tín dụng của các ngân hàng lớn để hiểu cách họ kiểm soát rủi ro.

Ngày 7–8: Pháp luật

• Ôn nhận diện khách hàng, phòng chống rửa tiền, bảo vệ dữ liệu và phân loại tài sản.
• Tập hợp bảng văn bản với ngày hiệu lực.
• Viết một danh sách các quy định có khả năng xuất hiện trong bài kiểm tra kiến thức.

Ngày 9–10: Kỹ năng dữ liệu

• Luyện hàm tra cứu, bảng động và điều kiện trong Excel.
• Làm sạch và đối chiếu hai tệp dữ liệu khách hàng hoặc giao dịch.
• Tạo bảng tổng hợp số dư, giao dịch bất thường và khoản nợ quá hạn.
• Học cơ bản Power Query hoặc SQL nếu còn đủ thời gian.

Ngày 11: Viết kế hoạch kiểm toán

• Lập kế hoạch kiểm tra một chi nhánh hoặc một lĩnh vực tín dụng.
• Xác định rủi ro trọng yếu, kiểm soát dự kiến, mẫu và bằng chứng cần thu thập.
• Luyện trình bày kết luận trong năm phút.

Ngày 12: Bài tình huống hồ sơ vay

• Lập danh sách kiểm tra hồ sơ doanh nghiệp trong 20 phút.
• Chấm điểm bằng tiêu chí: tính đầy đủ, thứ tự, bằng chứng, quan hệ nhân quả và tính thực tế.
• Viết lại phát hiện để rõ, trung lập và có khuyến nghị.

Ngày 13: Phỏng vấn tình huống

• Luyện trả lời các câu hỏi về áp lực, xung đột, sai sót và xử lý phát hiện nhạy cảm.
• Chuẩn bị ba câu hỏi dành cho người phỏng vấn và hai câu hỏi dành cho quản lý tuyến đầu.
• Luyện nói rõ điểm chưa có kinh nghiệm và cách bù đắp.

Ngày 14: Tổng kết

• Ôn lại các công thức và nguyên tắc dễ sai.
• Kiểm tra thông tin ngân hàng, địa điểm và tên người liên hệ nếu có.
• Chuẩn bị bản hồ sơ, chứng chỉ và câu hỏi cần xác nhận.
• Dựng buổi phỏng vấn giả lập trong 45 đến 60 phút.

4. Lộ trình rút gọn trong 7 ngày

• Ngày 1: kiến thức kiểm toán nội bộ và phân tích rủi ro.
• Ngày 2: quy trình tín dụng và hồ sơ doanh nghiệp.
• Ngày 3: vận hành, pháp luật và tuân thủ.
• Ngày 4: Excel và phân tích dữ liệu.
• Ngày 5: viết báo cáo và xây dựng phát hiện.
• Ngày 6: tình huống kiểm toán hồ sơ và trả lời phỏng vấn.
• Ngày 7: phỏng vấn giả lập, rà soát hồ sơ và chuẩn bị câu hỏi.

5. Bài tập tự kiểm tra

1. Tự xây dựng kế hoạch kiểm tra quy trình cấp tín dụng.
2. Đánh giá một mẫu hồ sơ có dữ liệu giả.
3. Viết ba phát hiện và đề xuất ba khuyến nghị.
4. Tạo báo cáo một trang dành cho quản lý.
5. Trả lời ba câu hỏi kiểm toán khó nhất trong năm phút mỗi câu.
6. Phân tích dữ liệu khách hàng để tìm số dư, giao dịch hoặc hạn mức bất thường.

6. Danh sách kiểm tra trước ngày phỏng vấn

• Hiểu vị trí và phạm vi đơn vị kinh doanh.
• Nắm tám nguyên tắc kiểm toán cốt lõi.
• Chuẩn bị ba ví dụ về rủi ro và cách kiểm soát.
• Làm thành thạo một bài tình huống Excel.
• Có hai bài tình huống hành vi đã chuẩn bị.
• Biết năm thành phần của một phát hiện kiểm toán.
• Hiểu sự khác nhau giữa kiểm toán nội bộ và kiểm toán bên ngoài.
• Chuẩn bị giới thiệu bản thân 60 đến 90 giây.
• Kiểm tra lịch, địa điểm, thời gian và người phỏng vấn.
• Mang theo bản in hồ sơ, bút, máy tính và nguồn dữ liệu dự phòng.