Sand Dollar - Mô hình CBDC tham khảo cho e-VND

Sand Dollar - Mô hình CBDC tham khảo cho e-VND

Sand Dollar là CBDC đầu tiên trên thế giới được phát hành rộng rãi (general-purpose) bởi Ngân hàng Trung ương Bahamas vào ngày 20/10/2020 thông qua Central Bank of The Bahamas Act 2020 và Sand Dollar Guidelines 2020. Đến cuối 2023, đã có khoảng 170.000 ví Sand Dollar hoạt động, phục vụ hơn 410.000 dân trên hơn 700 hòn đảo với hạ tầng ngân hàng truyền thống khó tiếp cận.

Kiến trúc hệ thống

• Mô hình: Hybrid CBDC - NHNN phát hành, các tổ chức tài chính được phép (PFI - Participating Financial Institutions) phân phối đến người dùng cuối.
• Công nghệ: Permissioned DLT riêng do NZIA Limited (tiền thân là Cãamãed) phát triển, xử lý trung bình 5.000 TPS (transactions per second).
• Token & Account: Hỗ trợ cả ví ẩn danh (hạn mức 500 BSD) lẫn ví xác thực (không giới hạn, KYC đầy đủ).
• Phí giao dịch: Miễn phí cho cá nhân, doanh nghiệp chịu phí 0,05%/giao dịch.

Bài học rút ra cho e-VND

Báo cáo đánh giá của McKinsey (2023) chỉ ra 4 bài học cho Việt Nam: (1) Quyết tâm chính trị là yếu tố quyết định khi Bahamas ban hành luật trong 18 tháng; (2) Thiết kế quyền riêng tư cần cân bằng giữa AML/CFT theo khuyến cáo FATF và trải nghiệm người dùng; (3) Chấp nhận merchant là thách thức lớn nhất - tỷ lệ chấp nhận Sand Dollar tại Bahamas mới đạt 18% sau 3 năm; (4) Chi phí vận hành lên đến 12 triệu USD/năm ở giai đoạn đầu, đòi hỏi ngân sách nhà nước hỗ trợ.

Ví dụ so sánh

Trong khi Bahamas có dân số 410.000 người triển khai thành công CBDC, Vương quốc Anh với 67 triệu dân đã tạm dừng dự án "Britcoin" vào 2/2025 do chi phí ước tính 1,2 tỷ Bảng. Việt Nam với 100 triệu dân và 87% người trưởng thành đã có tài khoản ngân hàng (theo NHNN 2024) được đánh giá có nền tảng hạ tầng thanh toán thuận lợi hơn Bahamas để triển khai e-VND giai đoạn 2.