Quy trình tạo lập (Creation)

Quy trình tạo lập ETF (Creation) là gì?

Quy trình Creation là cơ chế phát hành chứng chỉ quỹ ETF mới trên thị trường sơ cấp, trong đó Authorized Participant (AP) giao nộp một rổ tài sản cơ sở (basket) — thường gồm cổ phiếu và một khoản tiền mặt nhỏ (cash component) — cho Công ty Quản lý Quỹ, để đổi lấy một khối lượng lớn chứng chỉ quỹ ETF gọi là Creation Unit. Tại Việt Nam, mỗi Creation Unit của các quỹ ETF như FUEVFVN30, VFMVN30, FUEKIV30 thường có quy mô 100.000 chứng chỉ quỹ, tương ứng giá trị hàng chục tỷ đồng.

Cơ chế hoạt động

• Bước 1: AP đặt lệnh tạo lập với Công ty Quản lý Quỹ thông qua Đại lý Chuyển nhượng (Transfer Agent).
• Bước 2: AP chuyển giao danh mục cổ phiếu thành phần đúng tỷ trọng và số lượng theo NAV của ETF.
• Bước 3: Công ty Quản lý Quỹ phát hành lô chứng chỉ quỹ mới cho AP.
• Bước 4: AP bán lại chứng chỉ quỹ trên thị trường thứ cấp (HOSE, HNX, UPCoM) cho nhà đầu tư nhỏ lẻ.

Ví dụ thực tế

Vào tháng 6/2024, quỹ ETF FUEVFVN30 (mô phỏng chỉ số VN30) có NAV khoảng 32.500 đồng/ccq. Một Creation Unit 100.000 ccq có giá trị khoảng 3,25 tỷ đồng. AP giao nộp rổ gồm 30 cổ phiếu VN30 theo đúng tỷ trọng (ví dụ: VIC chiếm 6,2%, VHM chiếm 5,8%, BID chiếm 5,5%...) và nhận lại 100.000 ccq FUEVFVN30.

Quy định pháp lý tại Việt Nam

Theo Điều 6 Thông tư 198/2012/TT-BTC và Thông tư 229/2012/TT-BTC của Bộ Tài chính hướng dẫn về quỹ mở, việc phát hành thêm chứng chỉ quỹ ETF phải đảm bảo tổng giá trị tài sản ròng không vượt quá quy mô tối đa đã đăng ký với UBCKNN. Căn cứ Luật Chứng khoán 2019, Điều 99, mọi hoạt động phát hành phải công khai, minh bạch và bảo vệ quyền lợi nhà đầu tư.

Ý nghĩa đối với thị trường

• Giúp giá ETF trên thị trường thứ cấp luôn sát với iNAV (Intrinsic NAV), hạn chế chênh lệch giá (premium/discount).
• Tạo cơ chế arbitrage cho AP khi ETF bị định giá sai, từ đó tăng tính thanh khoản và hiệu quả thị trường.
• Mở rộng quy mô quỹ linh hoạt mà không cần tăng vốn bằng tiền mặt trực tiếp.