Phương tiện thanh toán không tiền mặt

Phương tiện thanh toán không tiền mặt là gì?

Theo Nghị định 101/2012/NĐ-CP ngày 22/11/2012 của Chính phủ về thanh toán không dùng tiền mặt (sửa đổi, bổ sung tại Nghị định 80/2023/NĐ-CP), phương tiện thanh toán không tiền mặt là các công cụ được sử dụng để thanh toán mà không cần sử dụng tiền mặt, bao gồm cả tài khoản thanh toán của khách hàng tại tổ chức cung ứng dịch vụ thanh toán.

Các nhóm phương tiện chính tại Việt Nam

• Séc và lệnh chi: séc chuyển khoản, séc định danh – phổ biến trong thanh toán giữa doanh nghiệp với nhau.
• Ủy nhiệm chi (UNC): chủ tài khoản ủy thác cho ngân hàng trích tiền từ tài khoản của mình để thanh toán cho bên thụ hưởng.
• Thẻ ngân hàng: thẻ ghi nợ (debit card), thẻ tín dụng (credit card), thẻ trả trước (prepaid card) theo tiêu chuẩn VISA, Mastercard, JCB, NAPAS.
• Internet Banking & Mobile Banking: chuyển tiền, thanh toán hóa đơn, nạp tiền điện thoại qua ứng dụng ngân hàng.
• Ví điện tử: MoMo, ZaloPay, VNPay, ShopeePay được cấp phép theo Thông tư 17/2024/TT-NHNN.
• QR code: VietQR – tiêu chuẩn QR quốc gia do NHNN và NAPAS triển khai, kết nối liên thông giữa 50+ ngân hàng.

Vai trò trong mục tiêu 80%

Để đạt mục tiêu 80% số lượng giao dịch không tiền mặt đến 2025, các phương tiện thanh toán cần đáp ứng:

• Tính thống nhất: một QR code liên kết được tất cả ngân hàng, ví điện tử.
• Tính phổ cập: tỷ lệ người dân có tài khoản ngân hàng đạt 80%+ (cuối 2023 đạt ~78%).
• Tính an toàn: tuân thủ tiêu chuẩn PCI DSS, EMV, xác thực sinh trắc học theo Quyết định 2345/QĐ-NHNN năm 2023.

Ví dụ thực tế

Một khách hàng mua cà phê 50.000 đồng tại quán ven đường có thể thanh toán bằng: quẹt thẻ POS, quét QR VietQR qua app ngân hàng, hoặc ví MoMo liên kết ngân hàng. Tất cả các giao dịch này đều được NHNN ghi nhận là giao dịch không tiền mặt, đóng góp vào chỉ tiêu 80% giao dịch trong Đề án 2545/QĐ-NHNN.