Nguyên tắc cơ sở dồn tích

Nguyên tắc cơ sở dồn tích (Accrual Basis Principle) là gì?

Nguyên tắc cơ sở dồn tích là nguyên tắc kế toán cốt lõi quy định việc ghi nhận doanh thu và chi phí phải được thực hiện tại thời điểm phát sinh nghiệp vụ kinh tế, chứ không căn cứ vào thời điểm thực tế thu hoặc chi tiền. Nguyên tắc này được quy định cụ thể tại Thông tư 200/2014/TT-BTC của Bộ Tài chính và được kế thừa nguyên trạng trong Thông tư 99/2025/TT-BTC, giúp báo cáo tài chính (BCTC) phản ánh trung thực, hợp lý bản chất kinh tế của các giao dịch ngân hàng.

Đặc điểm chính

• Ghi nhận theo thời điểm phát sinh: Doanh thu được ghi nhận khi quyền sở hữu/chuyển giao hoàn tất, chi phí được ghi nhận khi nghĩa vụ phát sinh.
• Không phụ thuộc dòng tiền: Giao dịch chưa thanh toán vẫn phải hạch toán (ví dụ: lãi dồn tích, phải thu khách hàng).
• Tuân thủ chuẩn mực VAS: Phù hợp với Chuẩn mực kế toán Việt Nam VAS 01 - Chuẩn mực chung.
• Kế thừa trong Thông tư 99/2025/TT-BTC: Nguyên tắc tiếp tục được duy trì, bổ sung thêm hướng dẫn cho tài sản số và phái sinh.

Ví dụ minh họa

Ngân hàng TMCP B giải ngân khoản vay 10 tỷ đồng cho khách hàng doanh nghiệp ngày 28/12/2024, kỳ trả lãi đầu tiên vào 28/01/2025. Theo nguyên tắc cơ sở dồn tích, ngân hàng phải ghi nhận khoản lãi dồn tích (accrued interest) 3 ngày (28-31/12/2024) vào tài khoản 3911 - "Phải thu lãi cho vay" và doanh thu tài khoản 702 - "Thu nhập lãi" tại ngày 28/12, dù chưa nhận tiền. Đến 28/01/2025 mới ghi Có 1111 - Tiền mặt/TGTT khi thực thu. Điều này đảm bảo BCTC năm 2024 phản ánh đầy đủ hoạt động kinh doanh thực tế.