Mua bán & Sáp nhập (M&A)

M&A là gì?

M&A (Mergers & Acquisitions) là thuật ngữ chỉ chung các giao dịch sáp nhập (merger) và mua lại (acquisition) doanh nghiệp. Sáp nhập là hai công ty hợp nhất thành một pháp nhân mới; mua lại là một bên mua phần lớn hoặc toàn bộ cổ phần của bên kia, có thể dẫn đến mất tư cách pháp lý của công ty mục tiêu.

Phân loại M&A

• M&A ngang (Horizontal): Hai doanh nghiệp cùng ngành – ví dụ Masan Consumer mua lại Vinh Hảo (nước mắm, 2021).
• M&A dọc (Vertical): Doanh nghiệp mở rộng lên chuỗi cung ứng – ví dụ Thaco đầu tư vào Trường Hải Auto.
• M&A đa dạng ngành (Conglomerate): Tập đoàn mua doanh nghiệp ngoài ngành cốt lõi.

Quy trình một thương vụ M&A điển hình

1. Origination: Xác định mục tiêu, ký biên bản bảo mật (NDA).
2. Valuation: Định giá bằng DCF, multiples, EV/EBITDA.
3. Due Diligence: Kiểm tra tài chính, pháp lý, thuế, hoạt động (thường 4-12 tuần).
4. SPA (Sale & Purchase Agreement): Ký hợp đồng mua bán, đàm phán giá, điều khoản bồi thường.
5. Closing & Integration: Hoàn tất thanh toán, chuyển nhượng cổ phần, hợp nhất vận hành.

Một số thương vụ M&A lớn tại Việt Nam

• 2017: Samsung tăng tỷ lệ sở hữu tại Công ty Samsung Display VN.
• 2019: Masan mua lại 14,7% cổ phần của VinCommerce (VinMart/VinMart+).
• 2022: SK Group (Hàn Quốc) hoàn tất thương vụ mua lại 6,15% cổ phần Masan với giá trị hơn 470 triệu USD.

Quy định pháp lý quan trọng

Thương vụ có giá trị vượt ngưỡng thông báo (doanh thu kết hợp của các bên đạt từ 30.000 tỷ đồng trở lên, hoặc giá trị giao dịch từ 20 tỷ đồng trở lên với ít nhất một bên hoạt động trên thị trường liên quan) phải thông báo Bộ Công Thương/Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia theo Luật Cạnh tranh 2018. Trường hợp dẫn đến vị trí thống lĩnh thị trường thì phải tập trung kinh tế và phải được phê duyệt.