Bài viết liên quan
Kinh tế
Kỳ vọng lạm phát
Inflation Expectations
Là nhận thức và dự báo của các tác nhân kinh tế (hộ gia đình, doanh nghiệp, nhà đầu tư) về mức lạm phát trong tương lai, được hình thành dựa trên thông tin quá khứ, hiện tại và cam kết chính sách. Kỳ vọng "neo" (well-anchored) góp phần ổn định giá cả, ngược lại kỳ vọng phi neo sẽ khiến lạm phát tự tích lũy và leo thang.
Kỳ vọng lạm phát là gì?
Kỳ vọng lạm phát (Inflation Expectations) là ước tính mang tính chủ quan của công chúng và thị trường về tốc độ tăng giá trong một khoảng thời gian nhất định phía trước (thường 1 năm, 5 năm hoặc 10 năm). Đây là biến số vĩ mô then chốt vì nó tham gia trực tiếp vào quyết định tiêu dùng, tiết kiệm, lương và giá cả trong hợp đồng.
Vì sao quan trọng?
Kinh tế học Keynes và trường phái Tân cổ điển đều thừa nhận:
- Neo kỳ vọng (anchored): doanh nghiệp không tăng giá ồ ạt, công nhân không đòi tăng lương vượt KPI → giúp NHTW điều hành nhẹ nhàng hơn.
- Kỳ vọng phi neo (de-anchored): người lao động đòi tăng lương bù lạm phát → chi phí tăng → giá tăng → vòng xoáy lương - giá (wage-price spiral).
Cách đo lường
- Khảo sát kỳ vọng: Survey of Consumers (Michigan), SPF (NY Fed); tại Việt Nam, NHNN phối hợp CIP năm 2023 triển khai khảo sát kỳ vọng hộ gia đình 12 tháng tới.
- Thị trường tài chính: break-even inflation (BEI) từ chênh lệch lợi suất TPCP danh nghĩa và thực; swap lạm phát (inflation swap).
- Mô hình kinh tế lượng: Phillips curve, VAR cho kỳ vọng dài hạn.
Thực tiễn Việt Nam
Sau giai đoạn lạm phát 2010-2011 (chạm 18,58% năm 2011), NHNN chuyển sang lạm phát mục tiêu và chú trọng truyền thông chính sách (forward guidance) để neo kỳ vọng. Giai đoạn 2022-2023, dù CPI biến động do giá xăng dầu, kỳ vọng 12 tháng của các chuyên gia được neo quanh 4-4,5% - đúng vùng mục tiêu NHNN công bố - cho thấy uy tín chính sách tiền tệ được củng cố.