Khoản dồn tích

Khoản dồn tích (Accruals) là gì?

Trong kế toán theo nguyên tắc cơ sở dồn tích (VAS 01 – Chuẩn mực chung), nghiệp vụ kinh tế được ghi nhận khi phát sinh chứ không chờ đến lúc thu/chi tiền. Accruals chính là phần chênh lệch giữa lợi nhuận kế toán và dòng tiền hoạt động thuần, phản ánh các khoản đã "hứa" nhưng chưa "thu tiền" hoặc "nợ tiền" nhưng chưa "trả".

Phân loại

• Accrued Expenses (Chi phí dồn tích): Chi phí đã phát sinh nhưng chưa thanh toán, ví dụ lãi vay phải trả cuối kỳ tính đến ngày 31/12 nhưng kỳ trả lãi là ngày 5/1 năm sau.
• Accrued Revenue (Doanh thu dồn tích): Doanh thu đã cung cấp dịch vụ nhưng chưa xuất hóa đơn/thu tiền – ví dụ ngân hàng ghi nhận lãi cho vay theo ngày thực tế sử dụng vốn.
• Deferred (Hoãn lại): Đã thu tiền nhưng chưa thực hiện nghĩa vụ (doanh thu nhận trước) hoặc đã trả tiền nhưng chưa sử dụng (chi phí trả trước).

Discretionary vs Non-discretionary Accruals

Trong nghiên cứu học thuật, Jones (1991) đề xuất mô hình hồi quy phân tách Non-Discretionary Accruals (NDA) – phần dồn tích bắt buộc do điều kiện kinh doanh, và Discretionary Accruals (DA) – phần do ban lãnh đạo tự ý điều chỉnh. DA càng cao thì khả năng quản trị lợi nhuận càng lớn. Ước tính DA là chỉ báo quan trọng khi kiểm toán hoặc chấm điểm tín nhiệm doanh nghiệp tại ngân hàng.

Vai trò trong phân tích tín dụng

Tại các ngân hàng Việt Nam, chuyên viên tín dụng thường tính Cash Flow Coverage Ratio = Dòng tiền từ HĐKD / Nợ đến hạn. Nếu LN ròng cao nhưng Accruals/Dòng tiền > 0,3 là tín hiệu cảnh báo chất lượng lợi nhuận yếu – một trong những tiêu chí của Thông tư 39/2016/TT-NHNN khi đánh giá khả năng trả nợ doanh nghiệp vay vốn.