Kênh chuyển tiền kiều hối phi chính thức

Kênh chuyển tiền phi chính thức (IVTS) là gì?

IVTS (Informal Value Transfer Systems) là hệ thống chuyển giá trị hoạt động ngoài khuôn khổ pháp lý, không có sự kiểm soát của cơ quan quản lý tài chính quốc gia. Theo FATF (2018), IVTS phục vụ khoảng 1,5–2 tỷ người không tiếp cận được ngân hàng, nhưng cũng là công cụ ưa thích của các mạng lưới tội phạm xuyên quốc gia.

Các hình thức phổ biến tại Việt Nam

• Mang tiền mặt xuyên biên giới (Cash courier): công nhân, Việt kiều về nước mang USD, NDT, KRW, JPY, EUR tích lũy nhiều năm.
• Hệ thống Hawala/XAWALA: gốc Nam Á, hai bên chuyển tiền đối ứng không qua ngân hàng, thanh toán bù trừ bằng hàng hóa, vàng hoặc USD.
• Gửi qua đồng hương, người quen: tiệm vàng, tiệm tạp hóa người Việt ở Mỹ, Úc, Đức thu tiền mặt và nhờ người về nước mang tay.
• Hàng xách tay giá trị cao: iPhone, đồng hồ, vàng miếng, laptop mang qua cửa khẩu để chuyển giá trị.

Quy định pháp lý Việt Nam

• Theo Điều 4 Nghị định 88/2021/NĐ-CP, cá nhân mang từ 5.000 USD trở lên (hoặc 15 triệu VND trở lên) qua cửa khẩu phải khai báo hải quan. Trên 100 triệu VND/người mỗi lần xuất–nhập cảnh phải có giấy phép NHNN.
• Luật Phòng chống rửa tiền 2022 (có hiệu lực 1/3/2023) quy định giao dịch từ 400 triệu VND trở lên phải báo cáo NHNN.
• Vi phạm có thể bị xử phạt tới 500 triệu VND hoặc truy cứu hình sự theo Điều 208 Bộ luật Hình sự 2015 (tội buôn lậu).

Rủi ro cho ngân hàng và nền kinh tế

• Giảm nguồn thuế, thất thoát ngoại tệ chính thức, khó kiểm soát lạm phát.
• Là kênh rửa tiền từ ma túy, lừa đảo xuyên quốc gia, tài trợ khủng bố.
• Người dùng không được bảo hiểm, mất tiền nếu đối tác bỏ trốn.

Ví dụ

Anh Nguyễn Văn D ở Đài Loan mỗi năm về quê Hà Nam 2 lần, mỗi lần mang ~7.000 USD tiền tiết kiệm (tương đương khoảng 175 triệu VND) đưa mẹ. Vì dưới ngưỡng khai báo 100 triệu VND/lần nên chỉ cần khai báo hải quan qua cửa khẩu Nội Bài. Tuy nhiên, nếu tổng số vượt ngưỡng giao dịch báo cáo 400 triệu VND/năm, ngân hàng nhận tiền mặt phải báo cáo NHNN theo quy định.