Dữ liệu thay thế trong chấm điểm tín dụng

Alternative Data trong chấm điểm tín dụng là gì?

Alternative Data (Dữ liệu thay thế) là tập hợp nguồn dữ liệu phi truyền thống được sử dụng thay thế hoặc bổ sung cho dữ liệu tín dụng chính thức (CIC, sao kê ngân hàng) nhằm đánh giá mức độ tín nhiệm của khách hàng cá nhân và SME. Theo World Bank Findex 2021, có khoảng 1,7 tỷ người trưởng thành toàn cầu chưa có lịch sử tín dụng, và ước tính 30-40% dân số Việt Nam thuộc nhóm thin-file.

Các nhóm dữ liệu thay thế phổ biến

• Dữ liệu viễn thông: Lịch sử nạp tiền, thời hạn thuê bao, gói cước roaming - ứng dụng bởi Tala, Branch tại châu Phi.
• Dữ liệu tiện ích (Utility): Hóa đơn điện, nước, internet thanh toán đúng hạn trong 12-24 tháng.
• Dữ liệu di động: Loại thiết bị, vị trí (opt-in), tần suất sử dụng app ngân hàng.
• Dữ liệu thương mại điện tử: Lịch sử mua hàng Shopee, Lazada, TikTok Shop - doanh thu và tỷ lệ hoàn trả.

Ứng dụng thực tế tại Việt Nam

TPBank hợp tác LenddoEFL khai thác dữ liệu di động cho vay cá nhân. Home Credit Việt Nam phục vụ hơn 8 triệu khách hàng vay tiêu dùng nhờ dữ liệu viễn thông và tiện ích. MoMo, ZaloPay tích hợp chấm điểm dựa trên hành vi thanh toán ví điện tử.

Lưu ý tuân thủ

Nghị định 13/2023/NĐ-CP về bảo vệ dữ liệu cá nhân và Luật An toàn thông tin mạng yêu cầu phải có sự đồng thuận rõ ràng (opt-in) khi thu thập dữ liệu. Thông tư 17/2024/TT-NHNN lưu ý mô hình dùng alternative data phải kiểm tra fairness và đưa vào khung quản trị rủi ro mô hình.