Độ co giãn của cầu tiền theo lãi suất

Độ co giãn của cầu tiền theo lãi suất là gì?

Độ co giãn của cầu tiền theo lãi suất (Interest Elasticity of Money Demand) đo lường phần trăm thay đổi của lượng cầu tiền khi lãi suất danh nghĩa thay đổi 1%, theo công thức: ε = (%ΔM)/(%Δi). Đây là tham số trọng tâm trong mô hình IS-LM và quyết định hiệu quả cơ chế truyền tải chính sách tiền tệ (monetary transmission mechanism).

Mô hình lý thuyết chính

• Mô hình Keynes (1936): Cầu tiền phụ thuộc 3 động cơ - giao dịch, dự phòng và đầu cơ. Khi lãi suất xuống dưới ngưỡng tới hạn, cầu tiền trở nên hoàn toàn không co giãn - hiện tượng bẫy thanh khoản (liquidity trap) mà Nhật Bản gặp trong thập kỷ 1990-2000.
• Mô hình Baumol-Tobin (1952): Cầu tiền giao dịch co giãn âm theo căn bậc hai của lãi suất, ε ≈ -0,5.
• Mô hình Friedman (1956): Cầu tiền ổn định, là hàm của thu nhập thường xuyên và lạm phát kỳ vọng, co giãn nhỏ theo lãi suất.

Thực tiễn ước lượng tại Việt Nam

Nghiên cứu của Nguyễn Thị Mỹ Linh (2018, ĐH Kinh tế Quốc dân) và Võ Xuân Vinh (2020) ước lượng độ co giãn cầu tiền theo lãi suất tại Việt Nam vào khoảng -0,15 đến -0,30 (co giãn yếu). Nguyên nhân gồm: (1) tỷ lệ tiền mặt/GDP cao ~12-13%; (2) thị trường tài chính chưa phát triển, thiếu kênh đầu tư thay thế; (3) độ sâu thị trường trái phiếu còn thấp.

Ví dụ minh họa

Năm 2023, NHNN giảm lãi suất điều hành 4 lần (tổng 4,0-4,5%/năm), lãi suất tiền gửi kỳ hạn 12 tháng từ 9,5% xuống 6,5%, nhưng tăng trưởng tín dụng chỉ đạt 13,5% (thấp hơn chỉ tiêu 15%) - phản ánh cầu tín dụng yếu và cầu tiền co giãn thấp, buộc NHNN phải phối hợp nhiều công cụ (OMO, dự trữ bắt buộc, tái cấp vốn).